Dieta niskopurynowa – podstawa leczenia
Głównym celem diety jest ograniczenie spożycia puryn, czyli związków, które w organizmie metabolizowane są do kwasu moczowego.
- Czego unikać lub mocno ograniczyć:
- Podroby: wątróbka, nerki, móżdżek, serca, pasztety. To najbogatsze źródła puryn.
- Czerwone mięso: wołowina, wieprzowina, jagnięcina (zwłaszcza tłuste kawałki).
- Dziczyzna: również bogata w puryny.
- Niektóre ryby i owoce morza: sardynki, szproty, śledzie, anchois, tuńczyk, łosoś, makrela, dorsz, pstrąg, owoce morza (krewetki, małże, homary).
- Wyciągi mięsne i kostne: buliony, rosoły, esencjonalne sosy mięsne.
- Drożdże piekarskie i piwne.
- Piwo i alkohole spirytusowe: Alkohol zwiększa produkcję kwasu moczowego i utrudnia jego wydalanie przez nerki. Piwo jest szczególnie szkodliwe ze względu na dużą zawartość puryn.
- Produkty bogate w fruktozę i syrop glukozowo-fruktozowy: słodzone napoje (gazowane, soki owocowe, napoje energetyczne), słodycze, miód. Fruktoza zwiększa produkcję kwasu moczowego.
- Grzyby suszone (świeże w umiarkowanych ilościach są zazwyczaj dozwolone).
- Co spożywać z umiarem (średnia zawartość puryn):
- Chude mięsa: kurczak, indyk (bez skóry).
- Niektóre ryby: dorsz, leszcz, szczupak, okoń, mintaj, flądra (gotowane, najlepiej w dużej ilości wody, aby zmniejszyć zawartość puryn).
- Niektóre warzywa: szpinak, kukurydza.
- Grzyby (świeże).
- Produkty zalecane (niska zawartość puryn):
- Produkty mleczne: mleko (do 2% tłuszczu), jogurt, kefir, maślanka, chudy twaróg, mozzarella light, serki kanapkowe. Białka mleka (kazeina, laktoglobulina) mogą wręcz pomagać w obniżaniu stężenia kwasu moczowego.
- Jaja kurze.
- Produkty zbożowe: pełnoziarniste pieczywo (razowe, graham), gruboziarniste kasze (gryczana, jęczmienna), ryż (brązowy, biały), płatki owsiane, makaron pełnoziarnisty. Powinny stanowić podstawę diety.
- Warzywa (większość): papryka, bakłażan, cukinia, ogórek, sałata, marchew, rzodkiewka, burak, ziemniaki, pomidory, kapusta, ogórki, cebula, czosnek.
- Owoce: truskawki, czereśnie, wiśnie, jabłka, maliny, jagody (szczególnie wiśnie i czereśnie mogą pomóc obniżać poziom kwasu moczowego).
- Oleje roślinne: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany (dodawane na surowo do potraw).
- Orzechy i nasiona: włoskie, laskowe, migdały, pestki.
- Nasiona roślin strączkowych: (fasola, soczewica, groch, ciecierzyca) – w umiarkowanych ilościach, ich wpływ na dnę moczanową jest mniejszy niż puryn pochodzenia zwierzęcego.
2. Zalecenia dotyczące płynów
- Pij dużo wody: Co najmniej 2-3 litry płynów dziennie (najlepiej wody niegazowanej). Pomaga to w wydalaniu nadmiaru kwasu moczowego przez nerki i zapobiega jego krystalizacji. Pij regularnie małymi łykami, przez cały dzień, także przed snem.
- Unikaj odwodnienia: Odwodnienie może zwiększać stężenie kwasu moczowego.
3. Sposób przygotowywania posiłków
- Gotowanie: Preferuj gotowanie w wodzie lub na parze. Gotowanie w dużej ilości wody pomaga wygotować związki purynowe z produktów.
- Duszenie i pieczenie: Piecz lub duś bez dodatku tłuszczu.
- Unikaj smażenia i mocnych wywarów.
- Zupy: Przygotowuj zupy na wywarach warzywnych, nie mięsnych czy grzybowych.
4. Styl życia
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała: Nadwaga i otyłość są czynnikami ryzyka dny moczanowej i mogą zwiększać ataki. Stopniowa redukcja wagi jest zalecana. Unikaj szybkich, drastycznych głodówek, które mogą pogorszyć stan.
- Regularne posiłki: Spożywaj 4-5 mniejszych posiłków dziennie, co 3-4 godziny, o regularnych porach. Ostatni posiłek najlepiej 3-4 godziny przed snem, ponieważ w nocy wydalanie kwasu moczowego jest wolniejsze.
- Aktywność fizyczna: Umiarkowana, regularna aktywność fizyczna (np. spacery, nordic walking, pływanie, jazda na rowerze) przez co najmniej 30 minut dziennie. Pomaga to utrzymać stawy w dobrej kondycji i wspiera prawidłową masę ciała.
- Unikaj nadmiernego wysiłku fizycznego: Może nasilać gromadzenie kwasu moczowego.
- Rzucenie palenia: Palenie papierosów również nie jest wskazane.
- Leki: Bądź świadomy, że niektóre leki (np. niektóre diuretyki) mogą podnosić poziom kwasu moczowego. Zawsze informuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach.
- Monitorowanie: Regularne kontrole poziomu kwasu moczowego we krwi i wizyty u lekarza są kluczowe w zarządzaniu dną moczanową.
5. Postępowanie w trakcie ataku dny
Podczas ostrego ataku bólu zaleca się:
- Odpoczynek: Należy unikać obciążania chorego stawu.
- Zimne okłady: Mogą przynieść ulgę w bólu.
- Leki: Stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (z wyjątkiem kwasu acetylosalicylowego), kolchicynę lub glikokortykosteroidy, zawsze po konsultacji z lekarzem.
Pamiętaj, że w przypadku napadu dny moczanowej zaleca się ścisłą dietę wegetariańską i konsultację z lekarzem, który może przepisać odpowiednie leki przeciwzapalne (takie jak NLPZ, glikokortykosteroidy czy kolchicyna) oraz leki obniżające poziom kwasu moczowego.
Te zalecenia stanowią istotny element profilaktyki i leczenia dny moczanowej, pomagając w kontrolowaniu poziomu kwasu moczowego i minimalizowaniu ryzyka ataków.
Ważne: Wszelkie zmiany w diecie i leczenie farmakologiczne powinny być konsultowane z lekarzem lub dietetykiem.